Magdalena Puławska Radca prawny · Gdańsk EN

Prawo budowlane

Kara umowna, odbiór robót z usterkami czy prace dodatkowe wykonane bez aneksu - na budowie spór często zaczyna się od zapisów w dokumentach albo od tego, czego w nich zabrakło.

Czym się zajmuję

  1. Umowy o roboty budowlane. Przygotowuję i opiniuję umowy o roboty budowlane, w tym umowy podwykonawcze.
  2. Kary umowne. Dochodzę kar umownych i bronię przed ich naliczeniem.
  3. Odbiory i wady. Analizuję protokoły odbioru, opis usterek oraz roszczenia z rękojmi i gwarancji.
  4. Roboty dodatkowe i zamienne. Pomagam rozliczyć prace, których nie było w kosztorysie albo które zmieniły pierwotny zakres umowy.
  5. Solidarna odpowiedzialność inwestora. Prowadzę sprawy dotyczące zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy przez inwestora na podstawie art. 6471 k.c.
  6. Spory o zapłatę. Prowadzę sprawy o zapłatę z inwestorem, generalnym wykonawcą i podwykonawcami.

Kara umowna nie zawsze jest należna

Zanim zapłacisz karę umowną, warto sprawdzić dwie rzeczy.

Po pierwsze, czy zapis o karze jest w ogóle ważny. Karę umowną można zastrzec wyłącznie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Jeśli umowa przewiduje karę za opóźnienie w zapłacie, taki zapis może być nieważny. W przypadku nieterminowych płatności stosuje się odsetki.

Po drugie, warto ocenić, czy istnieją podstawy do obniżenia kary. Sąd może ją zmniejszyć, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo wysokość kary jest rażąco wygórowana. Trzeba jednak wyraźnie zgłosić taki wniosek i odpowiednio go uzasadnić. Sąd nie obniży kary z własnej inicjatywy.

Najczęstsze pytania

Inwestor potrącił karę za opóźnienie z mojej faktury, choć budowa stała z jego winy. Co mogę zrobić?

Samo potrącenie nie rozstrzyga, kto ma rację. Możesz dochodzić brakującej części wynagrodzenia, a sąd oceni wtedy, czy inwestor miał podstawę do naliczenia kary i czy prawidłowo obliczył jej wysokość. Jeżeli spór dotyczy przyczyn opóźnienia, kluczowe będą dowody pokazujące, kto faktycznie odpowiadał za wstrzymanie prac na budowie.

W takiej sprawie proszę przede wszystkim o dokumenty z budowy, np. dziennik budowy, protokół przekazania terenu, zgłoszenia przestojów i korespondencję o brakach w projekcie. Zapisy wykonywane na bieżąco zwykle mówią o przebiegu prac więcej niż późniejsze wyjaśnienia stron.

Ile mam czasu, żeby dochodzić zapłaty za wykonane roboty budowlane?

Jeśli prowadzisz firmę, roszczenie o wynagrodzenie przedawnia się co do zasady po trzech latach. Termin liczy się od dnia, w którym zapłata stała się wymagalna, najczęściej będzie to termin płatności wskazany na fakturze lub wynikający z umowy. Przy terminach dłuższych niż dwa lata ich koniec przypada zwykle na ostatni dzień roku kalendarzowego.

Trzeba jednak ustalić, jaki rodzaj umowy strony rzeczywiście zawarły. Jeżeli była to umowa o dzieło, może mieć zastosowanie dwuletni termin liczony od oddania dzieła. O kwalifikacji nie przesądza tytuł dokumentu, lecz jego treść i sposób wykonania. Dlatego przed oceną przedawnienia pytam również o odbiory, etapy prac i zasady wystawiania faktur.

Straciłem więcej niż wynosi kara umowna. Mogę żądać pozostałej kwoty?

Co do zasady tylko wtedy, gdy umowa na to pozwala. Z art. 484 § 1 k.c. wynika, że kara należy się w zastrzeżonej wysokości bez względu na rozmiar szkody, natomiast dochodzenie odszkodowania ponad karę wymaga odpowiedniego zapisu w umowie. Dlatego w pierwszej kolejności sprawdzam treść klauzuli o karze.

Inaczej może wyglądać szkoda wynikająca z innego naruszenia niż to objęte karą. Jeżeli kara dotyczyła opóźnienia, a dodatkowa szkoda powstała na przykład wskutek wad ujawnionych po odbiorze, trzeba osobno ocenić możliwość dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych.

Inwestor przestał płacić za kolejne etapy. Mogę wstrzymać roboty?

Samowolne zejście z budowy jest ryzykowne. Jeżeli wstrzymanie robót okaże się nieuzasadnione, inwestor może naliczyć karę albo próbować odstąpić od umowy z przyczyn leżących po Twojej stronie. Przed podjęciem decyzji trzeba sprawdzić harmonogram płatności, zasady odbioru etapów oraz klauzule dotyczące wstrzymania prac i odstąpienia.

Wcześniej warto rozważyć żądanie gwarancji zapłaty za roboty budowlane. Umowa nie może wyłączyć ani ograniczyć tego uprawnienia. Wykonawca wyznacza inwestorowi termin nie krótszy niż 45 dni, a brak gwarancji może otworzyć drogę do odstąpienia od umowy. Tu szczególne znaczenie mają kolejność działań, treść pisma i dowód jego doręczenia.

Podwykonawca żąda zapłaty ode mnie, choć rozliczyłem się z generalnym wykonawcą. Muszę płacić drugi raz za to samo?

Czasem tak. Inwestor może odpowiadać solidarnie z wykonawcą, jeżeli przed rozpoczęciem robót otrzymał pisemne zgłoszenie podwykonawcy i szczegółowego zakresu jego prac, a następnie nie złożył sprzeciwu w ciągu 30 dni. Zgłoszenie nie jest potrzebne, jeżeli podwykonawcę i zakres jego robót wskazano już w pisemnej umowie inwestora z wykonawcą.

Zakres tej odpowiedzialności jest ograniczony ustawowo. Żeby ocenić sytuację, porównuję umowę z wykonawcą i umowę podwykonawczą, a następnie sprawdzam zgłoszenie, ewentualny sprzeciw oraz protokoły robót. Dopiero ten komplet pokazuje, czy inwestor rzeczywiście musi liczyć się z ponowną zapłatą i w jakiej wysokości.

Kto odpowiada za okresowe przeglądy budynku i czy prowadzisz takie sprawy?

Za organizację okresowych kontroli stanu technicznego odpowiada właściciel lub zarządca obiektu. Zakres i częstotliwość kontroli zależą od rodzaju budynku, dlatego obowiązki właściciela domu jednorodzinnego nie są takie same jak obowiązki zarządcy budynku wielorodzinnego. Sam przegląd wykonuje osoba z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi, kancelaria nie zastępuje jej w tej roli.

Mogę natomiast pomóc w sporze dotyczącym obowiązku zlecenia kontroli, odpowiedzialności zarządcy albo znaczenia protokołu jako dowodu wad. Jeśli potrzebujesz wyłącznie wykonania przeglądu, od razu wskażę, że właściwym specjalistą będzie osoba z uprawnieniami technicznymi.

Dostałem pismo z nadzoru budowlanego w sprawie mojej budowy. Ile mam czasu na reakcję?

Najpierw trzeba ustalić, jaki rodzaj pisma doręczył nadzór. Od decyzji odwołanie wnosi się zwykle w ciągu 14 dni od doręczenia. Niektóre rozstrzygnięcia zapadają jednak w formie postanowienia, a termin na zażalenie może wynosić 7 dni. Pomylenie tych trybów może doprowadzić do utraty terminu. Trzeba też sprawdzić, czy rozstrzygnięciu nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Postępowanie przed nadzorem może toczyć się równolegle ze sporem z wykonawcą albo inwestorem. Protokoły i rozstrzygnięcia organu mogą później stać się dowodami w sprawie o zapłatę, dlatego dokumenty i wyjaśnienia składane w obu postępowaniach powinny być ze sobą spójne.

Budowa jest poza Trójmiastem. Weźmiesz taką sprawę i gdzie będzie się toczyć?

Tak. Prowadzę sprawy budowlane w Gdańsku, Trójmieście i w innych częściach Polski. Samo położenie inwestycji nie przesądza więc o możliwości współpracy.

Miejsce prowadzenia sprawy zależy przede wszystkim od zapisów umowy i przepisów o właściwości sądu. Kontrakty budowlane często wskazują sąd właściwy dla siedziby jednej ze stron. Jeżeli takiego postanowienia nie ma, trzeba ustalić właściwość na zasadach ogólnych. Ma to znaczenie dla kosztów dojazdów i organizacji postępowania.

Ile to kosztuje

Możesz wybrać jedną z dwóch form rozliczenia: stawkę godzinową albo ryczałt ustalony z góry. Sposób rozliczenia ustalamy przed rozpoczęciem pracy, tak aby od początku było jasne, z jakimi kosztami trzeba się liczyć.

Jeśli sprawa trafi do sądu, konieczne będzie również wniesienie opłaty od pozwu. W sprawach o zapłatę jej wysokość zależy od wartości dochodzonego roszczenia. Zanim złożymy pozew, poinformuję Cię, jaka opłata będzie właściwa w Twojej sprawie.

W przypadku wygranej możesz domagać się od drugiej strony zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd ustala je jednak według stawek określonych w przepisach, a nie na podstawie pełnego wynagrodzenia uzgodnionego z pełnomocnikiem. W praktyce zasądzona kwota może więc pokryć część mojego wynagrodzenia, ale nie zawsze całość.

W sprawach o zapłatę sam wyrok nie oznacza jeszcze, że pieniądze od razu trafią na Twoje konto. Skuteczne odzyskanie należności i zasądzonych kosztów zależy również od tego, czy druga strona ma majątek, z którego można przeprowadzić egzekucję.

Opisz sprawę w trzech zdaniach. Odpowiem, czy mogę pomóc.